Obecne literaturoznawstwo ukształtowało swoje paradygmaty w czasach dominacji słowa drukowanego, a następnie wydzieliło z siebie (wraz z innymi naukami humanistycznymi) wszelkie kierunki, które mogły zaktualizować jego przedmiot: medioznawstwo, dziennikarstwo, kulturoznawstwo, wiedzę o teatrze, a niedawno edytorstwo i humanistykę cyfrową.

Tak więc przed obecnym literaturoznawstwem stoją dwie drogi. Obie są logiczne i pomogą uporządkować naukę, niestety mają głęboko różne konsekwencje.

Po pierwsze literaturoznawstwo może pozostać w paradygmacie słowa drukowanego i ograniczyć swoją rolę we współczesnym, multimedialnym świecie do nadzoru nad wąskim (coraz węższym) zakresem działalności wydawniczej, a rolę tą uzupełnić poprzez opiekę nad przekazywaniem tej wiedzy kolejnym pokoleniom poprzez kształcenie kadry polonistycznej.

Po drugie, może na nowo przemyśleć fundujące je obecnie paradygmaty i stać się dziedziną, która obejmuje wszelką kulturę słowa: pisemną i oralną, bezpośrednią i zapośredniczoną przez technologię, użytkową oraz artystyczną.

Być może istnieje też jeszcze jakaś trzecia droga, ale wymaga ona słowa innego niż literaturoznawstwo i zapewne wymaga także nowej propozycji podziału nauk humanistycznych. Nie sądzę, by środowisko naukowe na chwilę obecną było na to gotowe.

W dalszej części tekstu postaram się wyjaśnić swoje rozumowanie, a następnie na koniec zaproponować możliwą drogę rozwiązań.

Wiele wyzwań, cztery kluczowe przyczyny

Istnieje wiele efektów obecnego stanu rzeczy, które dziś obserwujemy, a które pozornie tylko nie mają ze sobą związku. Wymienię tutaj niektóre z nich:

• Dziennikarze i dziennikarki stopniowo coraz mniej miejsca poświęcają literaturze;
• Piszący doktorat z humanistyki cyfrowej, jeśli została ta dziedzina ufundowana w dyscyplinie literaturoznawstwa na danej uczelni muszą odnosić swoje prace do literatury pięknej, choć ich przedmiot badań tego nie wymaga;
• Wielu firmom bardzo trudno jest znaleźć osoby, które w sposób biegły są w stanie pisać teksty użytkowe (między innymi teksty marketingowe, public relations czy użytkowe teksty rozrywkowe);
• Osoby studiujące kierunki humanistyczne już na poziomie studiów zaczynają pracować;
• Wypływające początkowo z publicystyki literaturoznawcze teksty krytyczne przeładowane są żargonem teoretycznym;
• wiele obecnych prac na poziomie magisterskim i wyższym jest odtwórczych i powiela tę samą wiedzę;
• Amatorski ruch recenzencki w sieci i wężej w mediach społecznościowych jest oparty o wrażenia i wspólnotę doświadczeń i nie ma odniesienia do wiedzy literaturoznawczej;
• Dawna rola literaturoznawstwa zmalała, a wraz z nią zmalało finansowanie i prestiż społeczny uprawiania tej dyscypliny naukowej;
• W połączonym przez kulturę cyfrową świecie kwestie kolonialne, różnic kulturowych, nierówności płci czy globalizacji stały się zagadnieniami kluczowymi dla kultury słowa, bo opisują napięcie między kulturą globalną, a kulturami lokalnymi.

W mojej opinii wszystkie opisane zjawiska da się połączyć z czterema przyczynami, spośród których trzy są zewnętrzne w stosunku do literaturoznawstwa, a jedno leży u samych podstaw tej dyscypliny.

1. Literaturoznawstwo pozostaje w paradygmacie, który ukształtował się w czasach dominacji prasy drukarskiej (przyczyna wewnętrzna);
2. W Polsce panuje obecnie niż demograficzny i w najbliższych latach ogólna liczba osób studiujących (poza studentami międzynarodowymi) będzie bardzo mocno spadać);
3. Anglojęzyczny obieg naukowy, który budował podstawy obecnej kultury cyfrowej, jest nastawiony bardzo pragmatycznie i przykłada wielką wagę do praktycznych konsekwencji wszelkiej teorii naukowej;
4. Literaturoznawstwa tworzone w różnych językach narodowych działają w dużej mierze oddzielnie, a przez to nie dochodzi do dostatecznie szybkiej wymiany doświadczeń, co tylko pogłębia różnicę w tempie rozwoju kultury cyfrowej i literaturoznawstwa.

Problemy z paradygmatem druku

Zajmijmy się najpierw kwestiami wewnątrz dyscypliny. Przede wszystkim wszelkie kwestia obiegu informacji (którą z takim sukcesem rozwija informatyka) czy konstruowania obiegu literackiego nie są w tej dziedzinie zagadnieniem centralnym. To dlatego, że kluczową jednostką znaczeniową stało się dzieło, a szersze od niego dyskursy stały się jedynie kontekstem. Tymczasem bardzo potrzebujemy dziś teorii obiegu w świecie, gdzie kreatywność jest powszechna, a problemem staje się uwaga i konsumpcja nadmiarowych treści.

W dodatku z literaturoznawstwa wyparowały niemal wszelkie kwestie społeczne (wraz z wydzieleniem dziennikarstwa) i kwestie obiegu technologicznego (wraz z wydzieleniem medioznawstwa). A z kolei kultura powoli usuwa się z profesjonalnej publicystyki wraz z tym odłączeniem. Nawet kwestie oralności i piśmienności, które są kluczowe dla zrozumienia zjawisk takich jak oratura i slam, kultura wideo esejów i mówionego wideo (YouTube czy TikTok) wymagałyby dużo większego zrozumienia wpływu technologii na konstrukcję znaczeń i twórcze strategie retoryczne. Problematyka literaturoznawcza gier wideo, teatru czy filmów także ma w tej chwili albo swoje, niewielkie dziedziny albo też bardzo niską liczbę publikacji i opracowań. Wraz z wydzieleniem edytorstwa czy humanistyki cyfrowej możemy więc stworzyć literaturoznawstwo czyste – oparte na druku i w dużej mierze dziś budujące swoją rolę na historii literatury i pedagogice.

Nie mniej problematyczna jest koncepcja czystej teorii, wypływająca jeszcze ze wzorców arystokratycznej sztuki dla sztuki, która odmawia wartości wszelkim tekstom użytkowym i oddziela je sztuczną granicą od literatury pięknej. Jak bardzo to rozróżnienie jest mylne możemy zobaczyć choćby przyglądając się rozwojowi reportażu czy świata reklamy, które pragmatykę łączą z literacką biegłością.

Wszystko to oddala obecne literaturoznawstwo od obecnej kultury słowa. Nic więc dziwnego, że osoby studiujące obecnie, mimo wszelkich marzeń literackich i naukowych starają się jak najszybciej zdobyć poza studiami zestaw praktycznych umiejętności, które pozwolą im żyć na przyzwoitym poziomie. Dorabianie podczas studiów, wynikające z wielu czynników, to też poszukiwania kluczowych dziś kompetencji, których studia zwyczajnie nie zapewniają.

Literaturoznawstwo nie widzi także swojej sprawczości w kształtowaniu obiegu artystycznego poprzez nagrody i festiwale – wręcz zachęca się studentów do zajmowania zjawiskami historycznymi, domkniętymi, które postrzegane są jako bezpieczniejsze.

Nic więc dziwnego, że literaturoznawstwo ma problem z szerszym finansowaniem czy społecznym prestiżem. Nie daje powodów do uznania jego wartości wśród tak wielu innych dziedzin, których efekty są co najmniej bardziej spektakularne, jeśli nie po prostu większe.

Niż nie daje nadziei

Gdy pracowałem w dziale komunikacji i promocji KUL byłem zadziwiony tym, że nikt nie próbuje na poziomie administracji poradzić sobie z prostym faktem: niż powoduje, że osób studenckich będzie tylko mniej, a więc wszystkie kierunki będą mniejsze.

Sensowny w trakcie wyżu paradygmat selekcji najlepszych nie ma żadnego sensu w czasach niżu. A zbudowana w czasach wyżu kadra jest więcej niż dostateczna do kształcenia tego pomniejszającego się grona. Nie ma w tym układzie żadnego miejsca dla nowej kadry, a to jest olbrzymim problemem dla odnawiania się dyscypliny i przekazywania tradycji. 

Jaka obecnie jest średnia wieku pracowników naukowych i naukowo dydaktycznych na kierunkach literaturoznawczych w Polsce? Wszystkie te osoby, które mogłyby zasilić dyscyplinę wychowywały się w kulturze cyfrowej, więc mają wiele cennych intuicji, które w połączeniu z wiedzą i doświadczeniem poprzednich pokoleń mogłyby być bezcenne w odnowie dyscypliny. Jednak obecnie w systemie zwyczajnie nie ma na nich wiele miejsca.

Jedyne obecne rozwiązania, po jakie sięgnęły uczelnie, wiązały się ze studentami międzynarodowymi. Jednak obecny paradygmat narodowy literaturoznawstwa może być tu bardzo dużym problemem, bo stawia te osoby, pozbawione całego kontekstu kulturowego, w bardzo trudnej sytuacji w obecnym programie studiów.

I tu wrócę do praktyk optymalizacyjnych: mniej osób studiujących? Powołajmy więcej kierunków. To sprawia, że wszelkie znawstwa walczą wewnętrzną polityką o ograniczoną i tę samą pulę osób studiujących, kierunki są otwierane i zamykane, a wszystko co osiągamy to zwiększenie niepewności i nieustanna sytuacja kryzysowa, która zmusza do ciągłego ratowania kierunków, specjalizacji i uczelni, jednocześnie niszcząc wszelką współpracę naukową.

Cybernetyka wygrała

Duże modele językowe, wyszukiwarka Google, YouTube, TikTok, Facebook, gry internetowe, multiwersum popkulturowe – wszystkie te zjawiska organizują kulturę słowa mówionego i pisanego oraz czerpią wprost z kompetencji i dziedzictwa kultury słowa. A wiąże się to z niesłychaną wartością finansową, która akumulowana jest przez międzynarodowe przedsiębiorstwa.

W mojej opinii dzieje się to dlatego, że ich fundament leży w pragmatycznym, a nieraz eksploatującym podejściu nauki anglojęzycznej, która wartość teorii postrzega przez możliwości jej wykorzystania w praktyce społecznej. 

Przede wszystkim firmy technologiczne widzą olbrzymią wartość w kapitalizowaniu globalnego i lokalnego dziedzictwa kulturowego poprzez obecną konstrukcję prawa autorskiego. Przykład? Powstaje postmodernistyczna książka oparta o wierzenia, mity i legendy zarówno z tej części Europy jak i innych części świata („Wiedźmin”), a następnie poprzez konwergencję mediów jest ona sprzedawana jako kapitał intelektualny i elementy kultury materialnej z zapośredniczeniem kultury fanowskiej.

Informatyka zastąpiła kulturę organizacyjną pisma kulturą systemów informatycznych, przyspieszając konsolidację globalnych rynków obiegu informacji.

Opierając na tym swoim, niekwestionowanym sukcesie, swój społeczny status stała się też podstawą do budowania środowiska mierzalnej kultury naukowej – jej artefaktami są listy czasopism punktowanych, algorytmy finansowania, wszelkiego rodzaju średnie ważone, formularze i metodologie zarządcze, które ostatecznie sprawiają, że uniwersytet włączany jest w obieg biznesowy, mimo że nie był projektowany w tym celu i miał stanowić obieg osobny, który co prawda dostarcza profesjonalistów i profesjonalistek, ale nie jest przedsiębiorstwem.

Efektem punktowania staje się środowisko naukowe oparte o olbrzymią niepewność wszystkich aktorów (czasopism, administracji, naukowczyń, rad, jury), a także presja na drobne optymalizacje. W końcu wszelkie zmiany paradygmatów są bardzo kosztowne i zwiększają niepewność. Choć więc przełomy potrzebują zarówno codziennej, mrówczej pracy jak i możliwości nieudanych eksperymentów, to współpraca konieczna do działania takiego systemu jest regularnie ograniczana. Kultura uniwersytecka jest dziś centralnie zarządzana, a poczucie sprawczości i wspólnoty akademickiej niższe niż kiedykolwiek.

Właściwie wszelkie społeczności twórcze (jak społeczność slamowa, pisma literackie, ruch podcastowy, fandomy) tworzą się dziś poza uniwersytetem, choć wciąż jeszcze opierają się o związki z uniwersytetem i przynajmniej w części są to ruchy studenckie i doktoranckie lub przez takie osoby wsparte.

Na dwa tempa

Podczas gdy oparta o eksploatację kultura zarządzania tworzy dziś globalny rynek idei w informatyce opierając się o język angielski, literaturoznawstwa różnych krajów i regionów świata oparte są o języki narodowe i bardzo słabo połączone ze sobą. 

Powoduje to, że wymiana doświadczeń w kulturze cyfrowej (media społecznościowe, społeczności fanowskie, korporacje) dokonuje się kilka rzędów szybciej niż w środowisku naukowym. Efekt jest łatwy do przewidzenia: literaturoznawstwo nie nadąża w aktualizacji i konstruowaniu społeczeństwa poprzez namysł naukowy.

Tymczasem do walki z wywołanym przez gwałtowną globalizację zestawem problemów (teorie spiskowe, dezinformacja, nierówności, radykalizacja, katastrofa klimatyczna) potrzebne jest literaturoznawstwo oparte n sprawczości (tu powołam się na dawne rozpoznania Ewy Domańskiej), ale też potrafiące biegle posługiwać się aparatem krytycznym (postkolonializm, dekonstrukcja, polityczność płci, dialog międzykuqutorowy).

Rekomendacje

Zdaję sobie sprawę, że omawiane tu kwestie mogą być przytłaczające. Jednak za Bruno Latourem możemy powtórzyć, że wszystko co lokalne jest dziś globalne, a wszystko co globalne jest też lokalne. Nie chodzi tu o naprawienie całego zła świata, nie powinniśmy też liczyć na mesjaszy – czy to technologicznych czy artystycznych czy naukowych. Kluczem jest właściwe konstruowanie warunków współpracy.

Oto więc wynikające z opisu sytuacji rekomendacje:

• uznanie literaturoznawstwa jako dziedziny połączonej z innymi znawstwami humanistycznymi i budowanie wspólnej metodologii, która będzie w stanie ująć współczesną konwergencję mediów;
• odejście w literaturoznawstwie od paradygmatu tekstu na rzecz paradygmatu kultury słowa mówionego i pisanego (bezpośredniego lub zapośredniczonego przez wszelkie technologie, do których należy też druk);
• głębsze włączenie teorii obiegów i organizacji kultury słowa i innych kwestii medioznawczych i społecznych w program studiów (mam tu na myśli połączenie kwestii społecznych i technologicznych jak to dzieje się w teorii aktora-sieci);
• czynne zapobieganie fragmentacji dziedziny literaturoznawstwa i dziedzin z niego powstałych i możliwość płynniejszego przepływu osób je studiujących pomiędzy różnymi metodologiami i podejściami, ale też różnymi językami poprzez skonsolidowane kierunki studiów humanistycznych z większymi możliwościami kształtowania fakultetów;
• aktywne konstruowanie obiegu literackiego poprzez współpracę merytoryczną i namysł i nad konstrukcją regulaminów stypendiów, konkursów i programów wsparcia i ściślejszą pracę z ministerstwami edukacji i kultury oraz z instytucjami kulturalnymi i organizującymi życie literackie;
• aktualizacja wymogów na poziomie studiów doktoranckich tak, by prace z dziennikarstwa, humanistyki cyfrowej, edytorstwa, nauk o literaturze czy teatrze mogły swobodnie skupić się na swojej metodologii z możliwością, a nie wymogiem nawiązywania do siebie;
• aktywne włączenie w kierunki studiów kształcenia praktycznego jako części (nie całości) programu studiów i tym samym wzmocnienie osób, które chcą uprawiać humanistykę współcześnie (to w dodatku zapewnia, że humanistyka ma połączenie z obecną kulturą i zapewnia sobie dopływ informacji o organizacji tworzeniu współczesnej kultury słowa z pierwszej ręki);
• wzmocnienie realnej współpracy międzynarodowej w dziedzinie literaturoznawstwa poprzez konferencje międzynarodowe i wspólne projekty naukowe;
• wsparcie dla obiegów alternatywnych i inkubacja wszelkich środowisk twórczych poza paradygmatem zysków i strat i strzeżenie ich potencjału krytycznego w stosunku do obecnej kultury politycznej i władzy.

Zamiast dalszej fragmentaryzacji, wspólnota doświadczeń, zamiast kryteriów i wymogów, budowanie zaufania i współpracy, zamiast optymalizacji sprawczość — to droga dla humanistyki wspólnej czyli po prostu humanistyki współczesnej.

Tekst jest oparty na analizie wykonanej poprzez drzewo logiczne (metoda Current Reality Tree). Notatki z tej analizy można znaleźć tutaj. Drzewo pokazuje połączenia przyczynowo-skutkowe pomiędzy różnymi zjawiskami. Należy je czytać od dołu do góry, poprzez łączenie bloków słowami “jeśli x, to z” lub “jeśli x i y, to z”.

—

Fotografia ilustrująca tekst pochodzi z domeny publicznej: [Czytelnia Biblioteki Ordynacji Krasińskich w Warszawie]; Marcinkowski, Zdzisław (1881-1944). Fotografie (1881-1944)
Źródło: Polona

Grzegorz Jędrek

Doktor nauk humanistycznych, humanista cyfrowy, slamer. Autor bloga o PR, marketingu i kulturze wniedoczasie.pl. Na swoim koncie ma m.in. pracę w biurze prasowym, zarządzanie komunikacją międzynarodowego Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN”, współpracę z Agencją Warszawa, opiekę nad mediami społecznościowymi KUL, budowanie i wsparcie komunikacji marek z wielu sektorów. Prowadził warsztaty i szkolenia m. in. na zlecenie NCK, IKM, PIK, ŁDK. Napisał doktorat o relacjach między nowymi mediami a twórczością artystyczną.

The post Kwestia literaturoznawstwa appeared first on Utopie.pl.

“Zastanawiało Was kiedyś jak firmy technologiczne, próbując dostarczyć najlepszych wyników, ograniczają nas w globalnym świecie do obiegu narodowego języka, lokalnych wydarzeń i anglojęzycznego centrum wszechświata? Próbowałem poszukać swoich wierszy w litewskiej sieci (nie pytajcie, to nie duże ego tylko przypominanie sobie, że coś tam jednak zrobiłem w życiu) i zorientowałem się, że jest to trudniejsze niż mi się zdawało”.

Wpływ na opisane zjawisko może mieć wiele czynników. Oto kilka z nich:

1. Algorytmy wyszukiwania: Wyszukiwarki internetowe, takie jak Google, stosują różne algorytmy, aby dostarczyć najbardziej trafne i przydatne wyniki wyszukiwania. Algorytmy te opierają się na czynnikach, takich jak lokalizacja użytkownika, język, historię wyszukiwania i popularność treści. W efekcie możemy doświadczać “bańki filtrującej”, która ogranicza dostęp do treści z innych krajów lub języków.
2. Preferencje użytkowników: Użytkownicy często wykazują preferencje wobec treści związanych z ich krajem, językiem lub kulturą. Firmy technologiczne mogą dostosowywać swoje usługi, aby dostarczać treści, które są bardziej istotne dla ich użytkowników, co może prowadzić do ograniczenia w dostępie do treści z innych krajów lub języków.
3. Bariery językowe: Brak znajomości innego języka może utrudniać odbiór i zrozumienie treści w tym języku. Firmy technologiczne mogą dostosowywać swoje usługi do lokalnych języków, aby ułatwić korzystanie z nich przez użytkowników.
4. Regulacje prawne: W niektórych przypadkach ograniczenia dostępu do treści z innych krajów mogą być wynikiem regulacji prawnych, takich jak przepisy dotyczące ochrony danych osobowych, cenzury czy praw autorskich.
5. Koncentracja rynku: Większość globalnych usług internetowych, takich jak wyszukiwarki czy portale społecznościowe, jest kontrolowana przez kilka dużych firm technologicznych z siedzibą w krajach anglojęzycznych. Te firmy mogą promować treści związane z krajami anglojęzycznymi, co prowadzi do anglocentryzmu w dostępnych treściach.

Aby łatwiej znaleźć informacje w innych językach lub związane z innymi krajami, można spróbować użyć wyszukiwarek specjalizujących się w danym języku lub regionie, korzystać z tłumaczeń stron internetowych lub aktywnie poszukiwać informacji na temat innych kultur.

Rozmowa z ChatGPT-4, 6 maja 2023 r.

The post Bańki filtrujące w wyszukiwaniu – rozmowa z ChatGPT 4 appeared first on Utopie.pl.

Główne media społecznościowe, takie jak Facebook, Instagram, Twitter czy Snapchat, wykorzystują różne mechanizmy psychologiczne, aby przyciągnąć i utrzymać uwagę użytkowników. Oto kilka z nich:

1. Efekt dopaminowy: Media społecznościowe zostały zaprojektowane w taki sposób, aby stymulować wydzielanie dopaminy w mózgu użytkowników. Otrzymywanie lajków, komentarzy i udostępnień prowadzi do uczucia nagrody, które z kolei prowadzi do uzależnienia od mediów społecznościowych.
2. FOMO (Fear of Missing Out): Media społecznościowe promują poczucie, że jeśli nie korzystamy z nich, przegapimy ważne informacje lub wydarzenia. FOMO prowadzi do ciągłego sprawdzania aplikacji i uczestnictwa w interakcjach społecznościowych.
3. Efekt porównań społecznych: Media społecznościowe zachęcają do porównywania się z innymi użytkownikami, co prowadzi do niezdrowej rywalizacji i chęci utrzymania pozycji społecznej.
4. Personalizacja treści: Algorytmy mediów społecznościowych analizują preferencje użytkowników i dostarczają im spersonalizowane treści, które są dla nich interesujące. W rezultacie użytkownicy spędzają więcej czasu na platformie.
5. Efekt „scrollowania”: Media społecznościowe są zaprojektowane tak, aby użytkownicy mogli przewijać nieskończoną ilość treści. Ten rodzaj projektowania prowadzi do spędzania dużo czasu na przewijaniu i przeglądaniu treści, często bez świadomości upływu czasu.
6. Wzmocnienie społeczne: Media społecznościowe promują uczucie przynależności i akceptacji społecznej, gdy inni użytkownicy reagują na nasze posty. Wzmocnienie społeczne sprawia, że ludzie wracają na platformę, aby otrzymywać więcej pozytywnych interakcji.
7. Powiadomienia: Media społecznościowe wysyłają powiadomienia o nowych wiadomościach, komentarzach, lajkach i innych interakcjach, które zmuszają użytkowników do sprawdzenia aplikacji.
8. Gamifikacja: Elementy gry, takie jak zdobywanie osiągnięć, liczba obserwujących czy lajków, sprawiają, że użytkownicy angażują się bardziej w platformę i próbują zdobyć jak najwyższą “płaszczyznę”.

Razem, te mechanizmy tworzą potężny system, który utrzymuje użytkowników na platformach mediów społecznościowych, często na niekorzyść ich zdrowia psychicznego i jakości życia.

Czy jest też wykorzystywany mechanizm loterii?

Tak, mechanizm loterii (znany również jako losowe wzmocnienie) jest również wykorzystywany przez media społecznościowe, aby utrzymać uwagę użytkowników. Losowe wzmocnienie polega na dostarczaniu nagród w sposób nieregularny i nieprzewidywalny. W mediach społecznościowych przejawia się to w różnych formach:

1. Zmienne wartości: Niektóre posty mogą zdobywać dużo lajków, komentarzy i udostępnień, podczas gdy inne otrzymują mniej. Ta nieregularność sprawia, że użytkownicy częściej sprawdzają swoje konta, aby zobaczyć, jakie reakcje wywołuje ich najnowszy post.
2. Losowe rekomendacje: Algorytmy mediów społecznościowych mogą polecać treści w sposób nieprzewidywalny, co sprawia, że użytkownicy muszą przewijać przez wiele postów, aby znaleźć coś interesującego. Ten proces przypomina “szukanie pereł” i może prowadzić do długotrwałego przeglądania treści.
3. Powiadomienia: Media społecznościowe mogą wysyłać powiadomienia w różnych odstępach czasu, co utrzymuje użytkowników w stanie ciągłego oczekiwania na kolejną “nagrodę”. W rezultacie, użytkownicy są bardziej skłonni do sprawdzania swoich kont.

Mechanizm loterii jest wykorzystywany, ponieważ wprowadza element losowości i niepewności, które sprawiają, że użytkownicy są bardziej zaangażowani w używanie mediów społecznościowych. Ten rodzaj wzmocnienia działa na zasadzie, którą można porównać do działania automatów do gier – im więcej grasz, tym większa szansa na wygraną. W kontekście mediów społecznościowych, im więcej czasu spędzasz na platformie, tym większa szansa na otrzymanie pozytywnych reakcji lub odkrycie interesujących treści.

Jak można przeciwdziałać tym mechanizmom w użytkowaniu tych platform, nie rezygnując z nich zupełnie?

Istnieje kilka strategii, które można zastosować, aby przeciwdziałać tym mechanizmom psychologicznym, nie rezygnując całkowicie z korzystania z mediów społecznościowych:

1. Ogranicz czas spędzany na platformach: Ustal konkretny czas na korzystanie z mediów społecznościowych każdego dnia, na przykład 30 minut lub godzinę, i przestrzegaj tego harmonogramu.
2. Wyłącz powiadomienia: Wyłącz powiadomienia z aplikacji mediów społecznościowych na swoim telefonie lub komputerze, aby uniknąć niepotrzebnego sprawdzania i dystrakcji.
3. Ustal cele korzystania: Przed wejściem na platformę ustal, co chcesz osiągnąć (np. sprawdzić wiadomości od przyjaciół, zaktualizować swój status), a następnie wyloguj się, gdy osiągniesz swój cel.
4. Świadome korzystanie: Próbuj być bardziej świadom swoich nawyków związanych z mediami społecznościowymi. Zastanów się, dlaczego wchodzisz na platformę i czy to rzeczywiście przynosi wartość twojemu życiu.
5. Skup się na wartościowych interakcjach: Zamiast skupiać się na lajkach i komentarzach, skoncentruj się na nawiązywaniu wartościowych relacji z innymi użytkownikami.
6. Korzystaj z narzędzi do monitorowania czasu: Wykorzystaj wbudowane narzędzia do monitorowania czasu na urządzeniach, takie jak Screen Time na iOS lub Digital Wellbeing na Androidzie, aby lepiej kontrolować czas spędzany na mediach społecznościowych.
7. Zdefiniuj swoje wartości i priorytety: Przemyśl, co jest dla Ciebie ważne i jak media społecznościowe wpływają na te wartości. Może to pomóc w podejmowaniu bardziej świadomych decyzji dotyczących korzystania z tych platform.
8. Diversyfikuj źródła informacji: Upewnij się, że korzystasz z różnorodnych źródeł informacji, aby uniknąć wpływu algorytmów mediów społecznościowych na twój sposób postrzegania rzeczywistości.
9. Wprowadź cyfrowe detoksy: Regularnie planuj dni lub weekendy bez mediów społecznościowych, aby zresetować swoje nawyki i naładować baterie.

Stosując te strategie, można zmniejszyć negatywny wpływ mediów społecznościowych na zdrowie psychiczne i jakość życia, jednocześnie korzystając z ich pozytywnych aspektów.

Czy to, że dyskusje w mediach społecznościowych prowadzi się zwykle w formie szybko wymienianych między sobą komentarzy tekstowych i brakuje w nich kontekstu twarzy, gestów i obecności człowieka wpływa na jakość prowadzonych tam dyskusji i rozmów?

Tak, brak kontekstu niewerbalnego w komunikacji za pośrednictwem mediów społecznościowych wpływa na jakość dyskusji i rozmów. Gdy komunikujemy się osobiście, przekazujemy wiele informacji za pomocą mowy ciała, wyrazu twarzy i tonu głosu, które pomagają innym zrozumieć nasze intencje i emocje. W mediach społecznościowych te aspekty komunikacji niewerbalnej są zwykle niedostępne, co prowadzi do różnych problemów:

1. Nieporozumienia: Bez kontekstu niewerbalnego, trudniej jest odczytać intencje i emocje innych osób, co może prowadzić do nieporozumień i konfliktów.
2. Dezinformacja: W mediach społecznościowych łatwiej jest wprowadzać w błąd innych użytkowników, ponieważ trudniej jest ocenić ich wiarygodność i szczerość bez dodatkowych sygnałów niewerbalnych.
3. Eskalacja konfliktów: Brak sygnałów niewerbalnych może sprawić, że dyskusje stają się bardziej konfrontacyjne i agresywne, ponieważ uczestnicy nie odbierają sygnałów ostrzegawczych ani uspokajających, które normalnie występują w komunikacji twarzą w twarz.
4. Trudności w nawiązywaniu relacji: Budowanie więzi i zaufania między użytkownikami jest trudniejsze w mediach społecznościowych, ponieważ brakuje im elementów komunikacji niewerbalnej, które są kluczowe dla nawiązywania relacji.
5. Szybkość komunikacji: Szybkie tempo wymiany komentarzy tekstowych może prowadzić do nieprzemyślanych odpowiedzi, co z kolei może prowadzić do konfliktów i błędów w komunikacji.
6. Skracanie treści: Z racji ograniczeń długości wiadomości oraz chęci szybkiego przekazania informacji, treść często jest uproszczona, co może prowadzić do utraty istotnych szczegółów i nieporozumień.

Mimo tych wyzwań, istnieją strategie, które można zastosować, aby ułatwić komunikację w mediach społecznościowych:

1. Używaj emotikonów i emoji: Emotikony i emoji mogą pomóc wyrazić emocje i intencje, które nie są łatwe do przekazania za pomocą samego tekstu.
2. Zwracaj uwagę na ton: Staraj się pisać jasno i uprzedzaj o możliwych nieporozumieniach związanych z tonem. Możesz również używać znaków interpunkcyjnych, takich jak wykrzykniki czy pytajniki, aby dodać emocji do swojej wiadomości.
3. Zachowuj uprzedzenia [zapewne uprzejmość – red.] i szacunek: Przed napisaniem odpowiedzi na komentarz, przemyśl swoje słowa i postaraj się unikać agresywnego języka lub ataków personalnych. Staraj się zrozumieć punkt widzenia innych osób, nawet jeśli się z nimi nie zgadzasz.
4. Daj sobie czas na przemyślenie: Zamiast szybko odpowiadać, daj sobie chwilę na przemyślenie swojej odpowiedzi. To może pomóc uniknąć niepotrzebnych konfliktów i utrzymać konstruktywną atmosferę w dyskusji.
5. Szukaj potwierdzenia zrozumienia: W trakcie dyskusji, staraj się upewnić, że zrozumiałeś intencje i argumenty innych osób, zanim odpowiesz. Możesz to zrobić, zadając pytania lub prosząc o dodatkowe wyjaśnienia.
6. Unikaj dyskusji na gorąco: Jeśli dyskusja staje się zbyt emocjonalna lub agresywna, warto dać sobie czas na ochłonięcie zanim zdecydujesz się na odpowiedź. W międzyczasie, możesz przemyśleć swoje argumenty i podejście do rozmowy.
7. Przenoś istotne rozmowy poza media społecznościowe: Jeśli dyskusja jest ważna i nie możesz w pełni wyrazić swoich myśli za pomocą tekstowych komentarzy, rozważ przeniesienie rozmowy do innego medium, takiego jak rozmowa telefoniczna lub spotkanie twarzą w twarz, jeśli to możliwe.

Przestrzeganie tych zasad może przyczynić się do poprawy jakości komunikacji w mediach społecznościowych, choć ważne jest również, aby pamiętać o ograniczeniach tego medium i nie oczekiwać, że zastąpi ono w pełni rozmowy twarzą w twarz.

[Rozmowa z ChatGPT-4, prawdopodobnie 9 kwietnia 2023 r.]

The post Utrzymanie uwagi, mechanizmy loterii i dyskusje w mediach społecznościowych – rozmowa z ChatGPT-4 appeared first on Utopie.pl.

Tak, humanistyka jest dziedziną naukową. Humanistyka zajmuje się badaniem i interpretacją różnych dziedzin kultury, takich jak literatura, historia, filozofia, sztuka, językoznawstwo, antropologia, religioznawstwo i wiele innych. Badania humanistyczne mają na celu zrozumienie i wyjaśnienie różnych aspektów ludzkiego doświadczenia, takich jak wierzenia, wartości, zachowania, myśli i emocje. W ramach humanistyki stosuje się różne metody badawcze, takie jak analiza tekstu, interpretacja, hermeneutyka, krytyka i inne, aby uzyskać wgląd w kulturę i ludzką naturę. Dlatego humanistyka jest uznawana za jedną z głównych dziedzin naukowych.

Czym jest nauka?

Nauka to proces badawczy, który polega na zbieraniu, analizowaniu i interpretowaniu danych w celu uzyskania nowych informacji, zrozumienia, wyjaśnienia i przewidywania zjawisk i procesów zachodzących w przyrodzie, społeczeństwie i w innych dziedzinach. Nauka opiera się na podejściu naukowym, czyli na zastosowaniu odpowiednich metod badawczych i technik, takich jak obserwacja, eksperyment, pomiar, modelowanie, analiza statystyczna, testowanie hipotez i wiele innych.

Nauka jest zorganizowana w ramach różnych dziedzin naukowych, takich jak biologia, chemia, fizyka, psychologia, socjologia, ekonomia i wiele innych. W ramach każdej dziedziny naukowej istnieją określone metody badawcze i standardy, które określają, jakie rodzaje dowodów są potrzebne, aby uzyskać uznanie naukowe.

Nauka ma na celu zwiększenie naszej wiedzy i zrozumienia świata oraz rozwój technologii, które pomagają w rozwiązaniu problemów i polepszają nasze życie. Jednym z najważniejszych elementów nauki jest to, że wiedza naukowa jest oparta na dowodach i może być przetestowana i zweryfikowana przez innych naukowców, co sprawia, że nauka jest nieustannie korygowana i rozwijana.

Jakie są kryteria naukowości badań?

Istnieje kilka kryteriów, które określają, czy badania spełniają standardy naukowe. Oto najważniejsze z nich:

1. Obserwowalność: Badania naukowe powinny opierać się na obserwacji zjawisk, które mogą zostać zmierzone i zarejestrowane w sposób obiektywny i powtarzalny.
2. Testowalność: Badania naukowe powinny umożliwiać testowanie hipotez i teorii, a wyniki badań powinny być weryfikowalne i powtarzalne przez innych naukowców.
3. Falsyfikowalność: Hipotezy i teorie naukowe powinny być poddawane próbom falsyfikacji, czyli testowaniu za pomocą prób, które mogą je obalić, jeśli nie są poprawne.
4. Niezależność od badacza: Badania naukowe powinny być wolne od wpływu subiektywnych opinii badaczy, a wyniki powinny być oparte na obserwacjach i danych.
5. Reprezentatywność próby: Wyniki badań powinny być oparte na reprezentatywnej próbie populacji, którą badamy.
6. Statystyczna analiza: Wyniki badań powinny być poddane statystycznej analizie, aby ocenić ich istotność i wiarygodność.
7. Powtarzalność: Wyniki badań powinny być powtarzalne przez innych naukowców, aby potwierdzić ich poprawność i niezawodność.

Oprócz powyższych kryteriów, badania naukowe powinny również mieć charakter systematyczny i zorganizowany, a ich wyniki powinny być udostępnione innym naukowcom i poddawane dyskusji, krytyce i analizie.

Czy i w jaki sposób te kryteria stosuje się w humanistyce?

Kryteria naukowości badań, takie jak obserwowalność, testowalność, niezależność od badacza, reprezentatywność próby, powtarzalność i analiza statystyczna, mają zastosowanie również w badaniach humanistycznych, chociaż niektóre z tych kryteriów mogą być mniej oczywiste lub trudniejsze do zastosowania niż w badaniach nauk przyrodniczych.

W humanistyce badacze często pracują z danymi, które są trudne do zobiektywizowania, takimi jak teksty literackie, dzieła sztuki, relacje historyczne czy przekazy ustne, a więc kryterium obserwowalności może być trudne do spełnienia. Zamiast tego badacze w humanistyce często opierają swoje badania na analizie i interpretacji źródeł.

W humanistyce badania często polegają na testowaniu hipotez i teorii przy użyciu różnych metod i technik analizy, takich jak krytyka tekstu, hermeneutyka, teoria narracji, antropologia kulturowa, socjologia i wiele innych. Badania te są często oparte na argumentacji i interpretacji, co oznacza, że ​​przyjmuje się wyniki, które mają największą moc przekonywania, ale nie można ich jednoznacznie potwierdzić lub obalić za pomocą empirycznych badań.

Reprezentatywność próby jest również ważna w badaniach humanistycznych. Badania te często dotyczą konkretnych grup społecznych, kultur, języków lub okresów historycznych, a zatem ważne jest, aby próba była reprezentatywna dla badanej populacji lub kontekstu.

W badaniach humanistycznych stosuje się różne metody analizy danych, takie jak krytyka tekstu, analiza retoryczna, krytyka kulturowa, analiza narracyjna czy analiza dyskursu, które mogą służyć do weryfikacji wyników badań. W niektórych przypadkach, takich jak badania socjologiczne w humanistyce, stosuje się również metody statystyczne.

Ostatecznie, badania humanistyczne są podobne do innych dziedzin naukowych, w tym podlegają debacie i krytyce, a wyniki badań są zawsze poddawane analizie i dyskusji, co pozwala na ich dalsze ulepszanie i rozwój.

Czy źródła w humanistyce muszą być tylko tekstowe?

Nie, źródła w humanistyce nie muszą być tylko tekstowe. Choć teksty literackie i dokumenty historyczne są często wykorzystywane w badaniach humanistycznych, to w zależności od konkretnej dziedziny i tematu badawczego, badacze mogą korzystać z różnych źródeł.

Na przykład, w antropologii kulturowej badacze często korzystają z obserwacji etnograficznych, badań terenowych, zdjęć, filmów i innych form dokumentacji kultury ludowej. W dziedzinie sztuki badacze mogą korzystać z obserwacji dzieł sztuki i materiałów wideo, a także z technicznych analiz materiałów, użytych do ich tworzenia.

W dziedzinie nauk o języku i literaturze badacze mogą korzystać z różnych źródeł, takich jak teksty literackie, piosenki, wypowiedzi ustne, przekłady i analiza językowa. Badacze mogą także stosować techniki analizy danych, takie jak analiza statystyczna korpusów tekstowych.

Ostatecznie, wybór źródeł zależy od dziedziny i tematu badawczego oraz od konkretnej metody badawczej, którą badacz wykorzystuje.

Jak wyznaczysz przedmiot metody, aspekt i cel humanistyki cyfrowej?

Humanistyka cyfrowa to stosunkowo nowa dziedzina, która połączała tradycyjną humanistykę z nowymi technologiami. Przedmiotem metody w humanistyce cyfrowej jest badanie i interpretacja kultury, sztuki, historii, języka i literatury przy użyciu narzędzi i metod informatycznych.

Aspektem humanistyki cyfrowej jest przede wszystkim wykorzystanie nowych technologii do analizy i prezentacji danych, co pozwala na bardziej zaawansowane i dokładne badania w porównaniu z tradycyjnymi metodami humanistycznymi.

Celem humanistyki cyfrowej jest zwiększenie zrozumienia i interpretacji kultury i sztuki poprzez zastosowanie metod numerycznych, statystycznych i algorytmicznych. Badacze humanistyki cyfrowej mogą używać różnych narzędzi i technik, takich jak analiza tekstu, analiza sieci społecznych, wizualizacja danych, modelowanie numeryczne, mapowanie geograficzne, systemy rekomendacyjne i wiele innych.

Humanistyka cyfrowa koncentruje się na badaniach i interpretacji dużej ilości danych, co pozwala na odkrywanie nowych wzorców, zjawisk i związków między różnymi aspektami kultury i sztuki. Humanistyka cyfrowa może również pomóc w ujawnieniu i przeciwdziałaniu biasom, które mogą pojawić się w tradycyjnych metodach humanistycznych.

Wyznaczenie przedmiotu, aspektu i celu humanistyki cyfrowej jest zawsze związane z konkretnymi badaniami, które są prowadzone w ramach tej dziedziny. W zależności od dziedziny i tematu badawczego, humanistyka cyfrowa może skupiać się na różnych aspektach kultury i sztuki oraz korzystać z różnych narzędzi i metod.

Czy humanistyka cyfrowa może stosować tradycyjne metody do kulturowego namysłu nad nowymi technologiami?

Tak, humanistyka cyfrowa może stosować tradycyjne metody do kulturowego namysłu nad nowymi technologiami. Humanistyka cyfrowa nie jest wyłącznie poświęcona badaniom związanym z nowymi technologiami, ale raczej wykorzystuje technologie cyfrowe jako narzędzia do badania różnych aspektów kultury i sztuki.

Ponadto, humanistyka cyfrowa jest interdyscyplinarną dziedziną, która łączy tradycyjne podejście humanistyczne z nowymi technologiami. Dlatego, badacze humanistyki cyfrowej często stosują różne metody i podejścia, w tym tradycyjne metody humanistyczne, aby lepiej zrozumieć kulturę i sztukę w kontekście technologii cyfrowych.

Na przykład, badacze humanistyki cyfrowej mogą stosować analizę tekstu, interpretację kulturową, historię sztuki oraz inne tradycyjne metody badawcze do analizy kultury i sztuki związanych z technologiami cyfrowymi.

Warto również zaznaczyć, że humanistyka cyfrowa pozwala na rozwój nowych metod badawczych i podejść, które są charakterystyczne dla tej dziedziny. Jednakże, tradycyjne metody humanistyczne pozostają ważnymi narzędziami dla badaczy humanistyki cyfrowej, a ich wykorzystanie pozwala na ujęcie kultury i sztuki z różnych perspektyw i w kontekście różnych zjawisk.

Czy humanistyka cyfrowa może być namysłem nad kulturowym znaczeniem nowych technologii i mediów?

Tak, humanistyka cyfrowa może być skutecznym sposobem na namysł nad kulturowym znaczeniem nowych technologii i mediów. Humanistyka cyfrowa łączy w sobie podejście humanistyczne z nowymi technologiami, co pozwala na bardziej zaawansowane i dogłębne badania związane z kulturą i sztuką w kontekście technologii cyfrowych.

Humanistyka cyfrowa pozwala na analizę różnych aspektów kultury i sztuki, w tym literatury, filmu, sztuki wizualnej, muzyki, gier komputerowych i innych. Badacze humanistyki cyfrowej wykorzystują narzędzia i techniki cyfrowe, takie jak analiza tekstu, wizualizacja danych, analiza sieci społecznych i wiele innych, aby zbadać różne aspekty kultury i sztuki związane z technologiami cyfrowymi.

Humanistyka cyfrowa może pomóc w zrozumieniu kulturowych i społecznych skutków nowych technologii i mediów, takich jak media społecznościowe, sztuczna inteligencja, big data i inne. Badacze humanistyki cyfrowej mogą badać, jak te technologie wpływają na kulturę i sztukę, jak zmieniają sposoby komunikacji i interakcji międzyludzkiej oraz jakie mają konsekwencje społeczne i kulturowe.

W związku z tym, humanistyka cyfrowa może być ważnym narzędziem do kulturowego namysłu nad nowymi technologiami i mediów. Badacze humanistyki cyfrowej mogą pomóc w zrozumieniu, jak technologie wpływają na naszą kulturę i sztukę, jakie są ich zalety i wady oraz jak możemy je wykorzystać w pozytywny sposób dla społeczeństwa.

Czy konstruktywizm utopijny może być paradygmatem humanistyki cyfrowej?

Konstruktywizm utopijny to koncepcja filozoficzna, która zakłada, że ​​społeczeństwo może być kształtowane i zmieniane przez jednostki w oparciu o ich indywidualne doświadczenia i postrzeganie świata. W tej perspektywie, jednostki mają wolność do tworzenia swojego własnego świata i kształtowania rzeczywistości zgodnie z własnymi potrzebami i pragnieniami.

Humanistyka cyfrowa, jako interdyscyplinarna dziedzina badawcza, wykorzystuje narzędzia cyfrowe do badania i interpretacji różnych aspektów kultury i sztuki. Jednakże, humanistyka cyfrowa nie jest jednoznacznie związana z jakimkolwiek określonym paradygmatem filozoficznym, a badania w tej dziedzinie są prowadzone z użyciem różnych podejść i metod.

Mimo to, konstruktywizm utopijny może stanowić jeden z wielu paradygmatów badawczych w humanistyce cyfrowej. Badacze humanistyki cyfrowej mogą korzystać z tej koncepcji filozoficznej jako ramy odniesienia do badania zmian kulturowych i społecznych, które są wynikiem wpływu technologii cyfrowych.

Z drugiej strony, istnieją również inne podejścia filozoficzne, które mogą być wykorzystane jako paradygmaty w humanistyce cyfrowej, takie jak kulturoznawstwo, hermeneutyka, postmodernizm czy feminizm. Każde z tych podejść oferuje unikalne narzędzia i perspektywy do badania różnych aspektów kultury i sztuki w kontekście technologii cyfrowych.

The post O humanistyce, naukowości i humanistycznym badaniu technologii – rozmowa z ChatGPT appeared first on Utopie.pl.